Długa Historia Tkaniny z Pokrzywy

Tkaniny z pokrzywy były od dawna produkowane przez ludzi, którzy odkryli, że jest to świetne źródło włókien już tysiące lat temu. Ale historia pokrzywy nie jest tak odległa jak by się mogło wydawać, ponieważ tkaniny z włókien pokrzywy robimy aż do dzisiaj. Ta bardzo parząca roślina znów wychodzi z zakamarków historii jako ekologiczne i odnawialne źródło włókien do produkcji tkanin.

IMG_20160422_123345

Już starożytni Egipcjanie zawijali mumie w tkaninę ramie, która należy do tej samej rodziny co pokrzywa. Pokrzywa występująca w Europie (Uriotica Dioica), była wykorzystywana przez Wikingów i plemiona Słowian w Centralnej Europie. W pochówku mężczyzny z Epoki Brązu, który został odkryty w Danii, archeolodzy znaleźli liczącą 3000 lat tkaninę z pokrzywy. Prochy mężczyzny zostały zawinięte w pokrzywową tkaninę przed umieszczeniem w urnie z brązu. Co jest interesujące, pokrzywa nie jest rośliną występującą naturalnie na tych obszarach Danii i po dalszych analizach naukowcy ustalili, że pokrzywa z której zrobiono tkaninę pochodziła z terenów dzisiejszej Austrii. Potwierdza to teorię, ze tkaniny z pokrzywy była szczególnym i cennym materiałem, który był przedmiotem wymiany handlowej a nawet symbolem statusu.

Odkrycie tak pradawnej tkaniny jest bardzo rzadkie, bowiem by tkaniny mogły zostać zachowane przez wieki, wymagają one specjalnych warunków, jak na przykład: środowisko wodne czy zwęglenie. To unikalne znalezisko z Danii, dało dowód na to, że pomimo tego iż ludzie uprawiali już len na ubrania, wciąż bardzo cenili i wykorzystywali dziko rosnącą pokrzywę.  Być może dlatego, że z pokrzywy można pozyskać włókna prawie tak delikatne jak czysty jedwab, więc był to materiał dość luksusowy.

Poza luksusowymi właściwościami tkaniny z pokrzywy, trzeba też pamiętać o innym, bardzo ważnym dla naszych przodków, atrybucie tej rośliny. Słowianie i Wikingowie wierzyli, że pokrzywa ma właściwości magiczne. W Letnie Przesilenie, Słowianie wieszali kępy pokrzywy we wejściach, aby chroniła ich i plony przed złymi mocami. Wierzono też, że pokrzywa ma moc rozganiania burz, wiec była ona palona na polach, aby jej dym rozpędził burzowe chmury. Wobec tego nie dziwi, że tkanina z pokrzywy była wtedy wyjątkowym, szczególnego przeznaczenia materiałem.

Pokrzywa oczywiście była też znana jako roślina lecznicza. Przykładowo pokrzywa była stosowana przy krwawieniach czy zainfekowanych ranach, by wspomnieć tylko kilka zastosowań (za Hipokratesem). Jak widać jest to roślina o wielu zastosowaniach, więc nasi przodkowie sprytnie korzystali z pokrzywy która rośnie tak swobodnie i obficie prawie wszędzie. Włókna pokrzywy były używane też przez rybaków, którzy pletli z niej sieci i liny. Jej włókna są bowiem bardzo mocne, wodoodporne i nie gniją tak szybko jak sieci z innych włókien. Na Kamczatce, na przykład, włókna pokrzywowe były cenione przez rybaków ze względu na lekkość i wodoodporność – pokrzywa była jedynym źródłem takich włókien dostępnym dla ludności na tych terenach. Inny przykład: na dawnych terenach Polski z włókien pokrzywy wyplatano sita do przesiewania mąki czy przecedzania miodu.

Na rynku można obecnie znaleźć włókna i materiały wytworzone z pokrzywy pozyskiwanej w Himalajach, w Nepalu (Girardinia diversifolia), która rośnie do wysokości nawet 3 metrów. Nasza pokrzywa europejska była popularna aż do czasu wyparcia przez tańszą bawełnę i jedwab. Ale w Polsce, tkaniny z pokrzywy były powszechnie używane aż do XVII wieku – od  XII wieku najwiecej tkanin wyrabiano właśnie z pokrzywy. Fakt, że tkanina z pokrzywy jest o wiele delikatniejsza w dotyku niż len czy konopie, sprawił że z takiej tkaniny chętniej szyto koszule czy bieliznę. Istotne było też to, że pokrzywa była o wiele tańsza od jedwabiu, na który stać było tylko ludzi zamożnych.

Już wcześniej wspomniałam, że włókna pokrzywy były też popularne w Skandynawii, włókna pokrzywy znaleziono we wraku statku Wikingów, być może stosowano ją do wyplatania sieci. W XVIII w Skandynawii nastąpił duży powrót pokrzywy jako surowca włókienniczego. Z włókien lokalnej pokrzywy jak i importowanego ramie, tkano luksusowe tkaniny na suknie. Udało mi się znaleźć bardzo interesujący zapis z 1813 roku, o kobiecie z Feyn w Danii, która z tkaniny z pokrzywy uszyła 21 łokci obrusów i tkaniny obiciowej. W kolejnym roku, z 2 kamieni pokrzywy (wagowo około 12kg) udało jej się zrobić 12 chusteczek, 20 metrów tkaniny obrusowej i 14 metrów tkaniny obiciowej. Jest to prawdziwy i dość imponujący zapis tego jak wiele można wytworzyć z naszej skromnej pokrzywy.

camira nettleW Wielkiej Brytanii znany jest termin “Scotch cloth” – tkanina szkocka, pod tą nazwą kryje się tkanina pokrzywowa. Włókna z pokrzywy były popularne w Szkocji przez stulecia. XIX-wieczny szkocki poeta Thomas Campbell pisał: “In Scotland, I have eaten nettles, I have slept on nettle sheets, and I have dined off a nettle tablecloth. The stalks of the old nettle are as good as flax for making cloth. I have heard my mother say that she thought the nettle cloth more durable than any other species of linen”. Co pozwoliłam sobie przetłumaczyć na potrzeby artykułu: “W Szkocji jadałem pokrzywy, spałem na pokrzywach i jadałem na obrusach z pokrzywy. Łodygi pokrzywy są równie dobrym źródłem włókien na tkaniny jak len. Moja matka mówiła, że pokrzywa jest bardziej wytrzymała niż jakiekolwiek inne włókna lniane”. To bardzo piękny i miły hołd dla tej parzącej, niby zwyczajnej rośliny.

Jest też więcej interesujących dowodów na to, ze pokrzywa była uważana za roślinę niezwyczajną. Być może pamiętacie starą baśń tak pięknie opisaną przez Jana Christiana Andersena, Dzikie Łabędzie, o dziewczynie która utkała koszule z parzącej pokrzywy by uratować swoich 11 braci przemienionych w łabędzie. Całkiem naturalne wydaje się, że ludzie nazywali magią to, że tak parząca roślina jak pokrzywa potrafi dawać tak miękkie i jedwabiste włókna.

Wróćmy jednak do rzeczywistości i zajrzyjmy do nie tak odległej historii. Tkanina z europejskiej pokrzywy powróciła w czasie Pierwszej Wojny Światowej w Niemczech. Zapasy bawełny się  skończyły a ze względu na to że Wielka Brytania dominowała na morzach, sprowadzenie bawełny było prawie niemożliwe, więc Niemcy zmuszeni byli znaleźć inne dostępne źródło materiałów odpowiednich do uszycia mundurów. Według dostępnych informacji, Niemcy wykorzystali włókna pokrzywy nie tylko do produkcji mundurów, ale rownież do szycia worków na piasek. Wspomina się również, że Niemcy wykorzystywali tez barwnik pozyskiwany z pokrzywy.

IMG_20160102_124400Sprzedawane w sklepach włókna z pokrzywy to  wyłącznie włókna z pokrzywy himalajskiej. Włókno tej pokrzywy nazywane jest przez miejscową ludność Allo. Włókno i tkanina z Allo są produkowane metodami tradycyjnymi przez miejscową ludność, wspieraną przez ruch Fair Trade. Prowadzone są badania nad uprawą pokrzywy europejskiej pod produkcję włókien i tkanin, ale do dziś nie mam informacji o żadnym producencie włókien z naszej pokrzywy. Oczywiście, wyzwaniem jest uprawa na polach i zbiór pokrzywy na wiekszą skalę, aby takie przedsięwzięcie miało również sens ekonomiczny. Ze względu na rosnące zainteresowanie odnawialnymi źródłami włókien, do tego pozyskiwanymi lokalnie, w przeciwieństwie do bawełny, która jest rośliną bardzo obciążającą środowisko naturalne, uważam że już niedługo nasza europejska pokrzywa powróci do nas jako tkanina, a nie tylko pospolity a jak niezwykły chwast.

Leave a Reply